Historia radioastronomii

Ta strona zbiera materiały historyczne o radioastronomii, ze szczególnym uwzględnieniem tradycji toruńskiej i UMK.

Wybrane kamienie milowe na świecie

Wczesne próby detekcji radiowej emisji Słońca około 1900 roku były nieudane. Potem historia prowadzi przez prace Karla G. Jansky’ego z 1931 roku, radioteleskop i mapy Drogi Mlecznej Grotego Rebera z lat 1937-1944, detekcję radiowej emisji Słońca przez Stanleya Heya w 1942 roku, teoretyczne przewidzenie linii HI 21 cm w 1944 roku i jej niezależne detekcje w 1951 roku, rozwój interferometrii i syntezy apertury w Cambridge w latach 50., pierwsze użycie VLBI w 1960 roku, odkrycie mikrofalowego promieniowania tła w 1965 roku, odkrycie pulsarów w 1967 roku oraz późniejsze uruchomienie takich instrumentów jak Jodrell Bank, Arecibo, Effelsberg, VLA i VSOP.

Kamienie milowe Torunia i UMK

W Toruniu i na UMK W. Iwanowska zainicjowała utworzenie Zespołu Radioastronomii w 1956 roku, RT1 zbudowano w sierpniu 1957 roku, a pierwszą detekcję radiowej emisji Słońca w Toruniu wykonano 6 lutego 1958 roku. RT2 budowano i wykorzystywano w latach 1958-1960, S. Gorgolewski wyjechał do Cambridge w ramach stypendium British Council w latach 1958-1959, pierwszy polski doktorat z radioastronomii obroniono w 1960 roku, a Katedrę Radioastronomii IA UMK utworzono w 1965 roku. W latach 1970-1973 A. Kus wykonał przegląd obszaru okołobiegunowego na 43 MHz jako pierwszą syntezę apertury w Polsce. RT3 uruchomiono w 1979 roku, Toruń dołączył do VLBI 29 czerwca 1981 roku, a RT4, czyli radioteleskop 32 m w Piwnicach, wszedł do pełnej pracy w 1996 roku.

Tło instytucjonalne UMK i Obserwatorium

Tło instytucjonalne zaczęło się od przyjazdu astronomów USB do Torunia 15 lipca 1945 roku. UMK utworzono 24 lipca 1945 roku, Obserwatorium Astronomiczne UMK powstało w 1945 roku, Instytut Astronomii w 1952 roku, a nowy budynek Obserwatorium oddano do użytku w 1954 roku. Początkowym celem toruńskiej radioastronomii było systematyczne monitorowanie radiowej aktywności Słońca - najpierw przy użyciu RT1 i RT2, a od 1960 roku z użyciem interferometru słonecznego.

Rocznica kopernikańska i zwrot ku VLBI

Nowe budynki radioastronomii w Piwnicach ukończono w 1973 roku na rocznicę kopernikańską jako pierwszy krok do utworzenia Krajowego Ośrodka Radioastronomii, pierwotnie planowanego wokół interferometru złożonego z 5 anten po 25 m. Ten sam rok przyniósł też wyniesienie satelity Kopernik 500 wyposażonego w spektrometr 1-10 MHz zaprojektowany i zaprototypowany na UMK.

RT3, VLBI i RT4

RT3 uruchomiono w 1979 roku. Dnia 29 czerwca 1981 Toruń uzyskał pierwsze udane obserwacje techniką VLBI, a w tym samym okresie na RT3 wykonano pierwsze udane toruńskie obserwacje pulsarów, neutralnego wodoru HI i OH. W przypadku RT4 pierwsze prążki VLBI pojawiły się w maju 1996 roku, a jeszcze w 1996 roku radioteleskop wszedł do pełnej pracy naukowej, po czym rozpoczęto regularne pomiary pulsarów i obserwacje spektroskopowe. W dalszych latach pojawił się udział w VSOP oraz OCRA jako jeden z głównych projektów XXI wieku.

Kamienie milowe

Historia badań radioastronomicznych w UMK

Radioastronomia w Polsce

Astronomia na UMK